اتاق مشاوره پزشکی

ورود کاربر

خلاصه آمار سایت

خانه

جشـــنواره ملی خـــانه‌تکــانی

خانه‌تکانی فرصتی است برای این‌که افراد در گروه‌های سنی مختلف در کنار هم قرار گیرند و با مشارکت در کارها از تجربیات افراد مسن‌تر استفاده کنند، همچنین افرادی که باهم نسبت نزدیک دارند روابطشان در خانه‌تکانی گرم‌تر می‌شود.
 
 با ورود بهار به خانه‌ها و کوچه‌ها بوی سال نو در فضا پراکنده می‌شود.هیاهوی پاکیزه کردن خانه و زندگی از هر گرد و غباری همه را بر این وامی‌دارد تا مقدم بهار را با پاکیزگی جشن بگیرند. خانه‌تکانی یکی از سنت‌های قدیمی ایرانیان است که با تمیز کردن وسایل خانه به استقبال سالی جدید می‌روند و رنگ جدیدی به زندگی خود می‌بخشند. این طراوت و تازگی بهار است که به دل‌های خسته جانی دوباره هدیه می‌دهد.
این سنت قدیمی در گذشته به صورت گروهی و با همکاری همه اعضای خانواده انجام می‌شد، افراد در گروه‌های سنی مختلف بنا به توانایی هایشان بخشی از کار را به عهده می‌گرفتند و هنگام کار علاوه بر پاکیزه کردن وسایل زندگی، کدورت‌ها را از دل‌ها کنار می‌زدند و با لبخندی صمیمی به انتظار شنیدن صدای پای بهار می‌نشستند.
جامعه شناسان و کارشناسان علوم رفتاری خانه‌تکانی را از ابعاد اجتماعی و روانی مورد بررسی قرار داده‌اند و به نکته‌های مشارکت، همدلی و همکاری اشاره کرده‌اند. آنها این همکاری را باعث تقویت بنیان خانواده دانسته و معتقدند بسیاری از آسیب‌ها را از خانواده دور می‌کند. کودکان با تماشای صحنه‌های همکاری و انجام امور گروهی درس‌های مهم زندگی را در قالب کار در محیط خانواده فرا می‌گیرند.
بهانه‌ای برای همدلی
اگر به گذشته جامعه ایران برگردیم پدیده مشارکت، همکاری و کارهای جمعی در فرهنگ ایران بویژه در عرصه‌های غیر رسمی رواج زیادی داشته است. افراد به اشکال مختلف برای انجام امور سعی می‌کردند تا کارها را به صورت گروهی و جمعی انجام دهند. یکی از مواردی که باعث شادی، خوشحالی و انبساط خاطر می‌شود موضوع خانه‌تکانی است. در گذشته در جامعه ایرانی مردان و زنان سعی می‌کردند کار نظافت منزل را به شکل گروهی و مشارکت همه اعضای خانواده انجام دهند.
دکتر قربانعلی ابراهیمی جامعه شناس و مدرس دانشگاه از خانه‌تکانی به عنوان بهانه‌ای برای همدلی اعضای خانواده یاد می‌کند و می‌گوید: موضوع مشارکت و کار جمعی با گسترش شهرنشینی و آپارتمان‌نشینی کمرنگ شده است. به نظر می‌رسد در گذشته این نوع رفتار و عمل به عنوان یک عمل پسندیده، مفید و اثربخش مورد توجه واقع می‌شد و تلاش بزرگترها ترویج حس مشارکت با این سنت بود و افراد یک خانواده بویژه زنان بیشترین سهم در این کار گروهی را به خود اختصاص می‌دادند. خانه‌تکانی در گذشته با فعالیت‌های جنبی دیگر و با یک تنوع قابل قبول همراه بود. اعضای یک خانواده در کنار هم غذا می‌خوردند، با هم حرف می‌زدند و فرصتی برای بیان مشکلات خانوادگی دست می‌داد. در خانه‌تکانی روابط صمیمی پررنگ‌تر می‌شد تا بتوانند در انجام کارها سرعت و کیفیت بیشتری داشته باشند از این رو هنگام کار از تجربیات یکدیگر بهره‌مند می‌شدند.
این جامعه شناس در ادامه می‌افزاید: خانه‌تکانی فرصتی است برای این‌که افراد در گروه‌های سنی مختلف در کنار هم قرار گیرند و با مشارکت در کارها از تجربیات افراد مسن‌تر استفاده کنند، همچنین افرادی که باهم نسبت نزدیک دارند روابطشان در خانه‌تکانی گرم‌تر می‌شود. به‌طور مثال عروس، مادر شوهر و دیگر اعضای خانواده در این زمان روابطشان گرم‌تر می‌شود. این مسأله زمینه الفت و محبت را فراهم می‌کند همچنین برای انتقال تجربه به نسل‌های جدید بهترین زمان برشمرده می‌شود. امروزه به دلیل مشکلات زندگی مدرن این امر کمرنگ‌تر شده است؛ چه خوب است این فرهنگ و رفتار در جامعه گسترش داده شود. با این‌که فاصله‌ها میان افراد زیاد شده و زندگی شهری محدودیت‌هایی را ایجاد کرده است اما باز هم باید به فکر ترویج این فرهنگ بود تا به عنوان یک رفتار فرهنگی و اجتماعی در بین خانواده‌ها رنگ بگیرد.
ابعاد روانی خانه‌تکانی
دکتر حبیب‌الله خزایی روانپزشک و مدرس دانشگاه با اشاره به این‌که یکی از توصیه‌های مهم بهداشت روان در خانواده‌ها انجام کارهای گروهی است می‌گوید: گذراندن وقت و زمان ضمن کار در کنار یکدیگر از جنبه‌های مهم خانه‌تکانی است. کار گروهی و فضای مشارکت خانوادگی دارای تأثیرات مثبت فراوانی است که در بهبود سلامت خانواده مؤثر است. در شرایطی که افراد خانواده در کنار هم اقدام به انجام کارهای منزل می‌کنند تعاملات بین فردی ایجاد می‌شود و در این فضای تعاملاتی مهارت‌های ارتباطی بین افراد خانواده تقویت می‌شود.همان طور که اشاره شد مهارت‌های زندگی و ارتباطی از مهم‌ترین نیازهای بشر امروز به شمار می‌رود. یکی از فواید کار گروهی ایجاد تعاملات بین فردی و تقویت مهارت‌های زندگی و مهارت روابط بین فردی است.
این روانپزشک در ادامه اضافه می‌کند: علاوه بر آن در فضای مشارکت و گروهی فرصت مناسب برای انتقال احساسات و برون‌ریزی پیدا می‌شود. روانشناسان بر این باورند برون‌ریزی احساسات نقش مهمی در پالایش روانی دارد. از فواید مهم دیگر در فضای گروهی و مشارکتی ایجاد فرصت برای عمل به ارزشهای بنیادین انسانی است.به‌طور مثال در فضای مشارکت افراد ازخودگذشتگی نشان می‌دهند یا مفاهیمی مانند ایثار، محبت و فداکاری را ثابت می‌کنند. در این فضا اعضای یک خانواده فرصت بیان پیدا خواهند کرد، همین‌طور فضای مشارکت خانوادگی باعث انتقال مدل و الگوی مشارکتی در کودکان خواهد شد.
دکتر ابراهیمی جامعه‌شناس با بیان این که نهادهای مربوطه باید خانه‌تکانی را در قالب جشنواره تعریف کنند و در یک دوره زمانی خاص این مسأله را در جامعه نهادینه کنند تصریح می‌کند در گذشته توجه به این رسوم امری عادی بود اما در سبک زندگی جدید کمتر به چشم می‌خورد و بهترین راه این است که در قالب مدرن تعریف شود و با برپایی جشن و جشنواره این رسم قدیمی مورد توجه واقع شود. متولیان این امر رسانه‌ها هستند که با نزدیک کردن مردم به یکدیگر این مشارکت را ایجاد می‌کنند.اعضای خانواده به عنوان گروه کوچک اجتماعی وقتی برای مرتب کردن خانه در بخش‌های مختلف همکاری می‌کنند فرصتی می‌شود که اعضای یک خانواده با هم به گفت‌و‌گو، صحبت و مشورت بپردازند.این موضوع بستری برای تعامل و انتقال مهارت‌ها به کودکان نسل جدید می‌شود. کودکان نسل جدید بسیاری از امور و کارهای عادی را یاد نگرفته‌اند به همین دلیل این فرهنگ قدیمی باید در قالب جدید احیا شود.
وی در ادامه بیان می‌کند: با تقسیم کار خانه‌تکانی و حضور کودکان آنها علاوه بر کسب تجربه جدید متوجه می‌شوند زندگی چه ابعاد و زوایایی دارد.اغلب کودکان تمایل دارند با پدر و مادر خود کار جمعی و مشارکتی انجام دهند بنابراین این سنت قدیمی باید در مدارس نیز به نحوی منعکس و مورد تقلید قرار گیرد حتی بهتر است والدین در مدارس دعوت شوند تا در مناسبت‌های مختلف این فرهنگ جمعی به شکل یک مهارت درآید. امروزه کودکان کارهای گروهی و دسته‌جمعی را دوست دارند اما آموزش خاصی در این زمینه به آنها داده نشده است، کودکان باید از سن کم با فواید کارهای گروهی آشنا شوند و بدانند انجام کار گروهی بهتر از انجام کار فردی است. اگر این امر توسط کودکان و نوجوانان تجربه شود آثار و کارکردهای مثبتی به جامعه منعکس می شود و سبک زندگی آنها را تغییر می‌دهد. بهترین فرصت برای آموزش خانه‌تکانی و مشارکت گروهی جشن‌های ملی، فرهنگی و اجتماعی و بهترین مکان‌ها خانواده، مدرسه، دانشگاه، پارک‌ها و... است. افراد از انجام کارجمعی به عنوان یک امر سودمند و فرهنگی که منعکس کننده هویت فرهنگ اسلامی- ایرانی است به آن توجه و عمل می‌کنند.
دکتر خزایی در پایان خاطرنشان کرد: با خانه‌تکانی کودکان یاد خواهند گرفت که چگونه در کنار هم می‌توانند با تلاش به نتایج مثبت دست پیدا کنند. امروزه ترغیب و تشویق فضای مشارکتی توأم با ازخودگذشتگی و ایثار یکی از نیازها و اولویت‌های جامعه به شمار می‌رود. این موضوع جایگزین مناسبی برای فضاهای رقابتی بیمارگونه است، بنابراین کودکان از طریق الگوگیری و مشارکت سالم بهتر می‌توانند به اهداف خود دست پیدا کنند. کودکان از طریق یادگیری با توجه به الگوبرداری در زندگی در آینده قادر خواهند بود این مدل ارتباطی
را در زندگی فردی، ‌اجتماعی، شغلی و خانوادگی حاکم کنند. از این رو مشارکت و همدلی نقش مهمی در بهبود سلامت خانواده و همچنین در آینده کودکان خواهد داشت.
نویسنده مقاله:ایران / عالیه میری

فایل متن مقاله